İngilizce Cümle Kurma: Yapı, Soru, Olumsuzluk ve Alıştırmalar

Kısa cevap

Başlangıç düzeyinde olumlu İngilizce bildirme cümlesi için şu sıra işe yarar:

Özne + çekimli fiil + fiilin gerektirdiği öğeler + ek bilgiler

Örnek:

Mina / sent / her supervisor / the revised report / yesterday.

• Özne: Mina
• Fiil: sent
• Dolaylı nesne: her supervisor
• Doğrudan nesne: the revised report
• Zaman eklentisi: yesterday

Ancak her cümle SVO değildir. The baby slept cümlesinde nesne yoktur; Mina is tired cümlesinde tired bir subject complement’tır; sorularda yardımcı fiil öznenin önüne geçebilir. Bu yüzden kelimeleri tek kalıba sıkıştırmak yerine önce ana fiilin hangi yapıyı istediğini öğrenin.

İlk yazıdan: kişisel notlar

Bu yazının ilk hali: Aşağıda ilk kez 2014 yılında yayımladığım metni; kendi sesi, örnekleri ve o günkü düşüncelerimle korudum. Bazı ayrıntılar zamanla değişmiş olabilir; bugünkü bilgiler ve kaynaklar hemen sonraki bölümde.

İngilizce cümle kurma becerisi İngilizce yazı yazma becerisinin temelini oluşturur. Düzgün ve doğru İngilizce cümle kurmayı öğrenmek hem akademik dünyada hem iş dünyasında olmazsa olmaz becerilerdendir. İngilizce cümle kurma, her ne kadar hem writing hem de speaking ile ilgili olsa da ben bu yazıda daha çok writing yani İngilizce yazı yazmaa bağlamında nasıl İngilizce cümle kurulacağından bahsedeceğim. Bu yazı başlangıç ve orta düzey öğrenciler için bir rehber niteliğinde hazırlanmıştır.

İngilizce Cümle Nasıl Kurulur?

İngilizce cümle yapısı

İngilizce cümle kurma becerileri kazanırken ilk adım İngilizce cümle yapısını analiz edip öğrenmek. İlk olarak İngilizce cümle yapısının Türkçe’den çok farklı olduğunu belirtmek lazım.

Fiilin konumu

İngilizce dilbilimcilerin tabiriyle bir SVO dilidir, Türkçe ise bir SOV dilidir. (SVO = Subject, Verb, Object). İngilizce’de fiil özneden hemen sonra gelir. Türkçe’de ise fiilin varsayılan konumu cümle sonu yani nesne sonrasıdır. Mesela “Ben bir elma yedim” ve “I ate an apple” cümlelerini karşılaştıralım. İngilizce cümle şu şekilde: I ate (yemek fiilinin geçmiş zaman hali) an (bir) apple (elma). Görüldüğü üzere İngilizce cümlede fiil özneyi takip eder.

Özne kullanımı

Türkçe cümlelerde çoğu durumda özne kullanımı isteğe bağlıdır. Mesela “gidiyorum” gibi bir cümlede açık şekilde “Ben gidiyorum” demeye gerek yoktur çünkü fiilin sonuna eklenen -um eki öznenin birinci tekil şahış yani ben olduğunu göstermektedir. Ancak İngilizce’de özne kullanmak her zaman zorunludur. Gidiyorum cümlesi İngilizce’de “I am going” şeklinde yazılır. Bu cümlede “I” yani ben zamirinin kullanılması zorunludur.

Yardımcı fiililer ve zaman ekleri

Yine “Ben gidiyorum” ve “I am going” cümlesi üzerinden devam edelim. Türkçe sondan eklemeli bir dildir. Yani Türkçedeki kelimelerin sonuna ekler gelip kelime yapısını değiştirebilir. Türkçe’de zaman ekleri fiil üzerindedir. İngilizce de ise zaman ekleri hem fiil üzerinde hem de ayrı bir kelime olarak kullanılır. Mesela “I am going” cümlesinde fiile gelen -ing eki şimdiki zaman anlamı katar ancak buna ek olarak öznenin ardından

• I için am

• he/she/it için is

• you/we/they için are

yardımcı fiilinin (auxiliary verb) gelmesi gerekir.

Zarfların konumu

Türkçe cümlelerde fiili betimleyen zarflar fiilden önce gelir. Yani “Ben hızlı yürüyorum” cümlesinde fiili betimleyen “hızlı” zarfı fiilden önce gelir. İngilizce bir cümlede ise zarf (adverb) fiilden sonra gelir. Aynı cümleyi İngilizceye çevirirsek: “I am walking fast”

İlgi Tümcecikleri (Relative Clauses)

Türkçe ve İngilizcenin ayrıldığı noktalardan biri de ilgi tümcecikleri. Türkçede “Onun geleceğini biliyordum” şeklinde söylenen cümleyi İngilizce’de “I knew that he would come” olarak söylüyoruz. “Onun geleceğini biliyordum” cümlesi iki tümceden oluşur. Biri “Biliyordum” diğer ise “O gelecek”. Bunlar Türkçede adeta iç içe geçecek şekilde birleşir. Ancak İngilizce cümlelerde bir cümleyi oluşturan tümcecikler daha kesin çizgilerle birbirinden ayrılır. “I knew that he would come” cümlesinde that cümleyi oluşturan iki tümceyi ayırır.

İngilizce cümle kurma üzerine mini alıştırma

Yanlışları düzeltme

• I go now.

• I want three egg.

• What time it is?

• I have too cats.

Cevaplar

• I am going now.

• I want three eggs.

• What time is it?

• I have two cats.

Cümle tamamlama

1. Venus is a ______. A. car B. number C. planet D. car

2. Istanbul is a ______. A. city B. sport C. number D. language

Cevaplar

1- C 2- A

İngilizce cümle kurma alıştırmaları

• İngilizce cümle kurma alıştırmaları

• İngilizce cümle tamamlama alıştırmaları

• İngilizce cümle düzeltme alıştırmaları 1

• İngilizce cümle düzeltme alıştırmaları 2

• Genel İngilizce alıştırmaları

Etiketler: ingilizce cümle kurma teknikleri, ingilizce cümle kurma formülü, ingilizce cümle kurma alıştırmaları, ingilizce cümle kurma kalıpları, ingilizce cümle yazma

Bugün bu düşünceyi nasıl geliştiriyorum?

İlk yazıdaki görüşlerim yukarıda kalsın. Aşağıda ise aradan geçen zamanda öğrendiklerimi, yeni kaynakların kattığı ayrımları ve bugün ekleyeceğim pratik araçları paylaşıyorum.

Cümle, cümlecik ve öbek arasındaki fark

Cambridge Grammar, cümleciği genellikle özne, fiil öbeği ve bazen tümleçten oluşan temel gramer birimi olarak açıklar. Yazılı bir cümle en az bir ana cümlecik içerir.

Birim	Örnek	Açıklama
Öbek (phrase)	after the meeting	Çekimli ana fiil taşımaz
Bağımlı cümlecik	because the meeting ended late	Özne ve fiil var; tek başına ana cümle değil
Bağımsız cümlecik	We missed the bus.	Tek başına tamamlanmış cümle olabilir
Cümle	We missed the bus because the meeting ended late.	Bir ana, bir bağımlı cümlecik

“Because the meeting ended late.” konuşmada bağlama bağlı bir cevap olabilir; normal akademik yazıda tek başına bırakılırsa fragment sayılabilir.

1. Fiili ve fiil kalıbını seçin

İngilizce cümle kurarken ilk soru “özne ne?” kadar “fiil hangi öğeleri gerektiriyor?” olmalıdır.

Kalıp	Örnek	Not
S + V	The baby slept.	Nesne istemeyen fiil
S + V + O	Leo opened the window.	Doğrudan nesne
S + V + C	The room became quiet.	Özneyi tanımlayan complement
S + V + IO + DO	She gave me the key.	Alıcı + şey
S + V + O + C	They painted the door blue.	Nesneyi tanımlayan complement
S + V + preposition	We depend on public transport.	Fiille öğrenilen edat

Türkçe karşılığa bakarak fiil kalıbı tahmin etmeyin. Discuss the issue denir; standart kullanımda discuss about the issue denmez. Explain the rule to me denir; explain me the rule uygun değildir. Fiili sözlükte örnek ve complement kalıbıyla öğrenin.

2. Tipik sözcük sırasını kurun

Cambridge’in word order açıklaması, İngilizce bildirme cümlesinde tipik dizilişi subject–verb–object olarak verir:

[S] Kelly [V] loved [O] the film.

Bu, İngilizcenin her cümlesinin değişmez SVO olduğu anlamına gelmez. Pasif, soru, fronting, varlık yapısı ve konuşma dili vurgu için sırayı değiştirebilir:

• The film was loved by critics.
• Did Kelly love the film?
• That film, I really loved.
• There is a problem.

Başlangıçta tipik sırayı güvenilir varsayılan olarak kullanın; istisnaları bağlam ve işlevle öğrenin.

3. Özne ne zaman gerekir?

Standart İngilizce çekimli cümleciklerde açık özne genellikle gerekir:

I am tired.

She works remotely.

Türkçede Gidiyorum fiil eki özneyi gösterebilir; İngilizcede normal tam cümle I am leaving olur.

Fakat “İngilizcede özne her zaman zorunludur” fazla geniştir:

• Emir: Sit down. — anlaşılmış özne you söylenmez.
• Informal ellipsis: Sounds good. — bağlamda That sounds good kısalabilir.
• Not/başlık: No entry. — tam cümle değildir.

Gerçek anlam taşıyan özne kolay görünmüyorsa İngilizce dummy it/there kullanabilir. Cambridge dummy subjects:

• It is important to check the data.
• There are three errors in the table.

Türkçeden kelime kelime çeviriyle Is important … veya Are three errors … yazmayın.

4. Be ile diğer fiilleri ayırın

Be ana fiilse

Olumlu:

She is ready.

Olumsuz:

She is not ready.

Soru:

Is she ready?

Başka bir ana fiil varsa

Simple present ve simple past soru/olumsuzlukta do/does/did kullanılır:

She works here.

She does not work here.

Does she work here?

They arrived early.

They did not arrive early.

Did they arrive early?

Yardımcı fiil zaman ve kişi bilgisini taşıdığında ana fiil temel biçime döner: Does she works? ve Did they arrived? yanlış olur.

Modal varsa

He can swim.

He cannot swim.

Can he swim?

Modal ile ayrıca do eklemeyin: Does he can swim? değil, Can he swim?

5. Zaman ve görünüşü ekleyin

Önce iletmek istediğiniz zaman ilişkisini belirleyin; Türkçe ekin tek karşılığını aramayın.

Amaç	Örnek
Alışkanlık / genel durum	I work from home twice a week.
Şu an süren geçici eylem	I am working from home today.
Geçmişte bitmiş eylem	I worked from home yesterday.
Geçmişle bağlantılı deneyim/sonuç	I have worked from home before.
Gelecek planı	I am meeting the team tomorrow.

Bu tablo bütün kullanım ayrıntılarını kapsamaz. Zaman biçimini tek cümleden çok bağlam içindeki zaman çizgisiyle çalışın.

6. Zarfları tek bir konuma koymayın

Eski “İngilizcede zarf fiilden sonra gelir” kuralı yanlıştır. Cambridge zarf konumu rehberi zarfların tür ve vurguya göre başta, ortada veya sonda bulunabildiğini gösterir:

• Baş: Unfortunately, we missed the train.
• Orta: I usually walk to work.
• Be sonrasında: She is always prepared.
• Sonda: He answered the question carefully.
• Nesneden sonra: She plays the piano beautifully.

Sıklık zarfları çoğunlukla ana fiilden önce, be fiilinden sonra gelir. Tarz zarfı nesne varsa genellikle nesneden sonra gelir; fiil ile nesnenin arasına gelişigüzel koymayın.

7. Soruyu doğru yardımcı fiille kurun

Cambridge Questions, tipik soru sırasını yardımcı/modal + özne + ana fiil olarak verir:

Where do you live?

Are they waiting?

Can Mira join us?

Karşılaştırın:

• Bildirme: You live in Ankara.
• Evet/hayır sorusu: Do you live in Ankara?
• Wh-sorusu: Where do you live?

Ancak wh-kelimesi öznenin kendisiyse do kullanılmaz:

Who called you?

What happened?

Who did call you? özel vurgu dışında normal nötr soru değildir.

8. Cümlecikleri doğru bağlayın

Koordinasyon

İki bağımsız cümlecik:

The sample was small, but the pattern was consistent.

Yalnız virgülle bağlamayın:

The sample was small, the pattern was consistent. ❌

Nokta, noktalı virgül veya uygun bağlaç kullanın.

Adverbial clause

We cancelled the trip because the weather was unsafe.

Bağımlı bölüm neden, zaman, koşul veya karşıtlık kurabilir.

Content/complement clause

I knew that he would come.

Buradaki that he would come, knew fiilinin içeriğini tamamlayan bir content clause’tur; relative clause değildir.

Relative clause

The colleague who called me works in Ankara.

Who called me, the colleague ismini tanımlar. Relative clause’un ayırt edici işlevi bir ismi veya isim öbeğini nitelemektir.

Türkçeden çevirirken beş adım

Örnek: “Toplantıdan sonra raporu müdüre gönderdim.”

1. Ana eylem: send
2. Zaman: geçmiş → sent
3. Özne: I
4. Nesne ve alıcı: the report to the manager
5. Zaman eklentisi: after the meeting

I sent the report to the manager after the meeting.

Kelime kelime Türkçe sırasını taşımak yerine İngilizce fiil kalıbını kurun. Sonra cümlenin doğal vurgu ve bağlama uygunluğunu kontrol edin.

Dönüşüm alıştırmaları

A. Olumsuz ve soru yapın

1. Maya works on Fridays.
2. They are ready.
3. Leo submitted the form.
4. She can attend the meeting.

Cevapları göster

1. Maya does not work on Fridays. / Does Maya work on Fridays?
2. They are not ready. / Are they ready?
3. Leo did not submit the form. / Did Leo submit the form?
4. She cannot attend the meeting. / Can she attend the meeting?

B. Hataları düzeltin ve kuralı söyleyin

1. Is important to save the file.
2. She explained me the problem.
3. Does he works here?
4. I drink always coffee in the morning.
5. I knew that would he come.

Cevapları göster

1. It is important to save the file. — Dummy subject gerekir.
2. She explained the problem to me. — Explain something to someone kalıbı.
3. Does he work here? — Does sonrası temel fiil.
4. I always drink coffee in the morning. — Sıklık zarfı ana fiilden önce.
5. I knew that he would come. — Content clause içinde normal özne-yardımcı sırası.

C. Parçaları tek cümlede birleştirin

the study was limited / the sample was small / the results may still guide future research

Olası cevap:

Although the study was limited by its small sample, the results may still guide future research.

Başka doğru yapılar mümkündür. Cümle kurma alıştırmalarında tek yüzey biçimini değil, anlam ilişkisini koruyup korumadığınızı kontrol edin.

Kendi cümlenizi kontrol etme sırası

1. En az bir ana cümlecik var mı?
2. Ana fiil hangisi ve kalıbı doğru mu?
3. Çekimli fiil özne ve zamanla uyumlu mu?
4. Soru/olumsuzlukta doğru yardımcı kullanıldı mı?
5. Zamirlerin gönderimi açık mı?
6. Bağımsız cümlecikler doğru noktalama veya bağlaçla birleşti mi?
7. Zarfın yeri anlam ve türüne uygun mu?
8. Cümle bağlamda neyi vurguluyor?
9. Daha kısa ve açık bir sürüm aynı anlamı korur mu?

Sonuç

İngilizce cümle kurmayı tek bir “SVO formülü” olarak değil, fiil kalıbı etrafında büyüyen bir sistem olarak öğrenin. Önce kısa olumlu cümleyi kurun; sonra aynı içeriği olumsuz, soru, geçmiş, ayrıntılı ve bağlı cümle biçimlerine dönüştürün. Hazır örneği tanımak yerine düzenli olarak üretmek ve hatanın nedenini açıklamak, bilgiyi yazma ve konuşmada kullanılabilir hâle getirir.

---

Comments

Mecnun kaya — 2017-11-24 02:26:17

Hocam cok güZel çok yardımcı oluyor sizin dersleriniz. 2 ay oldu ingiltereye yerleştim iş için Grimbsby deyim burda genelde insanlar emir cümleleri ile konuşuyor ve ardına (please) lütfen i getirdiği için dahada basitleşiyor saçma belki ama çokta zevkli zorlanmadan öğrenebiliyoruz. Burada anahtar kelime please ve thank u ;) teşekkürler ve saygılar…

Hüseyin Demirtaş — 2017-11-25 05:21:46

Mecnun Bey merhaba, çok sevindim derslerden faydalanmanıza. Güzel bir gözlem yapmışsınız.

ahmet — 2018-03-19 18:56:46

look at hands my

New York — 2018-12-04 03:24:30

arkadaslar bu zamana kadar sadece film izledim kitap okudum ama cumlelerin ne ise yaradigi hakkinda hic bir bilgim yoktu suan americaya tasindim 3 ayda amerikali gibi ingilizce konusuyorum burdaki turkler sasiriyor 20 yildir amerikada olup hello how is it going demeyi bilmeyen kisiler var :) 10 yildir ingilizce film izleyip sarki dinliyorum ve bazen kitap okuyorum ingilizce kitap okuyun cok yarari var

Berkay — 2019-11-03 17:19:37

lise düzeyinde önerebilecğin bir kitap var mı