İngilizce Öğrenmenizi Engelleyen 3 Hata: Teşhis ve Düzeltme Rehberi

Kısa cevap

İngilizce çalışıp ilerleyememenin üç yaygın nedeni şunlardır:

1. Hedefin ölçülemeyecek kadar geniş olması: “İngilizcemi geliştirmek” ne çalışacağınızı ve ilerlemeyi nasıl ölçeceğinizi söylemez.
2. Tanımayı öğrenme sanmak: Video izlemek, kural okumak veya cevaba bakarak kelime tekrarlamak girdi sağlar; fakat yardımsız hatırlama ve gerçek kullanım gerektirmiyorsa performansa dönüşmeyebilir.
3. Çalışmayı tek oturuma sıkıştırmak: Uzun bir çalışmadan sonra haftalarca ara vermek, bilgiyi farklı günlerde yeniden çağırma fırsatını azaltır.

Çözüm daha fazla materyal toplamak değil; tek bir iletişim görevini seçmek, başlangıç performansınızı kaydetmek, kısa üretim ve geri bildirim döngüleri kurmak ve aynı beceriyi farklı günlerde yeniden yoklamaktır.

İlk yazıdan: kişisel notlar

Bu yazının ilk hali: Aşağıda ilk kez 2016 yılında yayımladığım metni; kendi sesi, örnekleri ve o günkü düşüncelerimle korudum. Bazı ayrıntılar zamanla değişmiş olabilir; bugünkü bilgiler ve kaynaklar hemen sonraki bölümde.

“Yıllardır İngilizce öğrenmeye çalıştım ama olmadı” diyen pek çok okuyucum oldu. İngilizce öğrenememenin en temel sebeplerinden birisi yanlış yöntemlerle İngilizce öğrenmeye çalışmaktır. Yanlış yöntemlerle doğru sonuçlara ulaşılmaz. Derler ya “yarım doktor candan, yarım hoca imandan eder” diye. Kılavuzunuz kim, yol haritanız nasıl buna çok dikkat etmek gerekir. Bu yazıda İngilize öğrenme sürecindeki 3 temel hatayı sizinle paylaşıp bu hatalardan nasıl kaçınabileceğinizi göstereceğim.

İngilizce kelime öğrenme yanlışları

Bir kere öğrencileri bezdiren şeylerden birisi kelime öğrenememek, öğrense bile sonra o kelimeyi kullanamamaktır. Ülkemizde İngilizce kelime öğrenimiyle ilgili çok büyük yanlışlar yapılıyor. Size İngilizce kelime öğrenme için kanıtlanmış 6 yöntemi burada anlatıyorum. Bu yazının ardından kelimeleri nasıl not etmeniz gerektiğini ise İngilizce kelime defteri tutma yazımda açıklıyorum. Bu iki yazıyı okuduğunuzda İngilizce kelimeleri nasıl etkili bir şekilde öğrenebileceğinizi göreceksiniz.

İngilizce gramer yanlışları

Türk milleti olarak gramerle bir saplantımız var. Şunu söyleyeyim de rahatlayın. Nasıl biz Türkçe’nin gramerini pürüzsüz kullanmıyoruz hatalar yapıyoruz, aynı şekilde Amerikalılar da İngilizler de gramer hataları yapıyor. Mesele hata yapmamak değil, mesele yaptığımız hataları sistematik olarak kayıt altına alıp, adım adım adım düzeltmek.

Ne kadar gramer öğrenmelisiniz ve ne şekilde öğrenmelisiniz? Bir kere tüm detaylarıyla İngilizce gramerini öğrenmenize gerek yok. Temel ya da orta seviye bir gramer kitabı işinizi fazlasıyla görür. Ancak birazdan söyleyeceklerim bütün resmi değiştirecek. Gramerle ilgili yapılan en temel yanlış, kullanmak niyetiyle değil ezberlemek niyetiyle gramer çalışmak. Grameri ezberlerseniz unutursunuz ve işinize yaramaz ama grameri kullanma amacıyla öğrenirseniz başarılı olursunuz.

Grameri kullanma amacıyla öğrenmek ne demek peki? Grameri kullanmak amacıyla öğrenmek demek öğrendiğiniz gramer yapılarını yazarak, okuyarak, konuşarak ve dinleyerek çalışmak demektir. Normalde insanlar ne yapar? Hemen konu anlatımını oku, 3-5 tane çoktan seçmeli test çöz. Sonra aslansın sen, konu bitti. Hadi sıkıyorsa bir cümle yaz, bir cümle söyle. İşte oraya gelince her şey duruyor.

Siz siz olun, gramer çalışırken kullanma niyetiyle gramer çalışın.** Peki, grameri kullanma niyetiyle çalışmak nasıl olacak?** Dedim ya okuyun, konuşun, dinleyin ve yazın. Peki, bu ne demek? Bir örnekle her şeyi pürü pak bir şekilde anlatmaya çalışayım. Diyelim ki İngilizce “If Clauses” yani şart cümlelerini çalışıyorsunuz. Konu anlatımını okuyup if’li cümlelerin nasıl kurulduğunu öğrendikten sonra ilk önce açın interneti, if ile kurulmuş örnek cümleler okuyun. En az 5 tane örnek cümle okumanızı tavsiye ederim.

Daha sonra alın elinize kalemi kâğıdı, 5 tane if’li cümle yazın. Bu cümleleri kişisel ve günlük hayatınızda kullanacağınız cümleler yapın. Mesela “Sabah erken kalksaydım, bu projeyi bitirirdim” şeklinde cümleler kurun.

Ondan sonra bırakıp kâğıdı kalemi 5 tane hatta 10 tane kafanızdan if’li cümle kurup konuşun. Bu cümleleri hızlı ve doğal bir şekilde söyleyene kadar tekrar edin. Gerekirse 10 defa söyleyin. Niye? Çünkü bu şekilde diliniz açılır, o kalıp zihninize yerleşir.

En son adım ise, o gün İngilizce haber, dizi, video gibi bir şey izliyorsanız, bunların içinde geçen if’li cümlelere kulak verin. Onları yakalayıp anlamaya çalışın.

Bu şekilde 4 becerinizi de kullanarak gramer çalıştığınızda kendinize çok sağlam bir İngilizce temeli oluşturmuş olursunuz. Gramer bilen ama bir cümle bile kuramayanlar zümresinden olmazsınız. İngilizce kelime öğrenme yazımda da belirttiğim üzere öğrenme süreci ne kadar çok sayıda duyu içerirse o kadar güçlü olur. Bu kural gramer için de geçerli. Aynı anda 4 becerimizle pratik yaparak hem reading, writing, listening ve speaking becerimizi geliştirmiş oluyoruz hem de öğrendiklerimizi daha kalıcı hale getiriyoruz.

Artık bunları öğrendiğinize göre etkili bir şekilde İngilizce gramer çalışmaya hazırsınız.

Devamsızlık

İngilizce öğreniminin başarısız olmasının sebeplerinden birisi de devamsızlıktır. Bunun birkaç temel sebebi var. Bir dil öğrenmek kendinizi o dille çevrelemeyi gerektirir. Eğer hakkını vererek bir dili öğrenmeyi istiyorsanız her gün o dille ilgili girdiye maruz kalmanız gerekir. Burada girdiden kasıt o dille ilgili okuma ya da dinleme yapmak veya tekrar yapmak.

Kendinizi bir dille çevreleyip o dilin içine dalmak, o dili öğrenirken kullanabileceğiniz en etkin yöntemlerdendir. Buna İngilizce’de “language immersion” denir.

Şimdi gelelim temel soruya. Neden devamsızlık İngilizce öğrenme sürecini alt üst ediyor? Pek çok kişiden duymuşsunuzdur dil nankördür. Hiç ihmal etmeye gelmez. Hemen unutulur diye. Bu kısmen doğru kısmen yanlış bir ifade. Nedenlerini aşağıda sizinle paylaşacağım.

Devamsızlığın İngilizce için ne derece kötü olduğunu anlamak için şu örneğe kulak verin.** İngilizce öğrenmek yokuş yukarı bir top sürmektir. Yani bıraktığınız anda geri kaymaya, gerisin geri gitmeye başlarsınız. **İşte bu sebeple İngilizce öğrenmeye başladığınızda ve ara verdiğinizde bir bakarsınız ki bildiklerinizi unutmuşsunuz. Öğrendiklerinizin yerinde yeller esiyor.

O sebeple İngilizce öğrenme süreci hep ileriye doğru seyreden bir yolculuk olmalı. İngilizceyi uzun süre bırakma lüksünüz yok çünkü geri kaymaya başlar.

Yukarıda demiştim ki dil nankördür hemen unutulur diyorlar. Ancak bu kısmen doğru kısmen yanlış. Bu nasıl oluyor ve devamsızlık ve İngilizce öğrenmeyle alakası ne? Eğer İngilizce’ye hakim bir seviyeye geldiyseniz devamsızlık yaptığınızda İngilizceniz sıfıra inmez. Mesela İngilizce yazıp konuşur bir seviyeye geldiğinizde, günlük eserleri okuyup dinleyebildiğinizde dile günlük seviyede hakim olmuşsunuz demektir. Bu seviyedeyken uzun süre ara verseniz belki paslanırsınız ama bildiklerinizin büyük bir kısmı aklınızda kalır. Ufak bir pratik devresinin ardından tekrar eski formunuza kavuşursunuz.

Peki, bu nasıl oldu? Hani dil nankördü? Hani dil yokuş yukarı bir top sürmekti? Evet, öyle ancak size önemli bir ipucum var. Yokuş yukarı top sürdüğünüz o tepede belli aralıklarla dinlenme tesisleri var. Topunuzu oraya park edip dinlenme şansınız var. Bu dinlenme tesisleri ise dile hâkim olmanın aşamalarını ifade ediyor. Eğer temel düzeyde dil hâkimiyeti kazandıysanız mola hakkınız var ama isterseniz orta seviye dil hâkimiyetine doğru tırmanmaya devam edebilirsiniz.  Oraya ulaşınca bir sonraki hedefiniz dilde uzmanlık olur ama dilerseniz yolda biraz mola verebilirsiniz.

Tüm bunların İngilizce öğrenmeye etkisi ne? Etki şu: eğer temel seviyede İngilizce hâkimiyeti kazanmadan İngilizce öğrenmeye ara verirseniz unuttuklarınız uçar gider. Türkiye’deki sorun da bu, her sene aynı konuları öğrenmeden yarım bırakmak. Sonra da geri dönünce sıfırdan başlamak zorunda kalmak.

Siz siz olun, ciddi ciddi karar verin, öğrenene dek de pes etmeyin. Dili sevin. İngilizceyi sevin, o da sizi sevsin.

---

Etiketler: ingilizce öğrenme hataları, ingilizce öğrenme problemleri, ingilizce hataları

Bugün bu düşünceyi nasıl geliştiriyorum?

İlk yazıdaki görüşlerim yukarıda kalsın. Aşağıda ise aradan geçen zamanda öğrendiklerimi, yeni kaynakların kattığı ayrımları ve bugün ekleyeceğim pratik araçları paylaşıyorum.

Önce sorunu doğru ölçün

“Anlıyorum ama konuşamıyorum” veya “gramerim kötü” birer başlangıç gözlemidir; henüz teşhis değildir. Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Programı (CEFR), dil kullanımını tek puan yerine farklı faaliyetler üzerinden ele alır: sözlü üretim, sözlü etkileşim, yazılı üretim, okuma, dinleme ve aracılık bunlardan bazılarıdır.

Bu ayrım önemlidir. Bir kişi teknik bir metni okuyabilir ama toplantıda açıklama isteyemeyebilir. Bir başkası günlük sohbeti sürdürebilir fakat gerekçeli bir e-posta yazmakta zorlanabilir. İkisine aynı “genel İngilizce” reçetesini vermek sorunu gizler.

Başlangıç kaydı oluşturun:

• İki dakikalık bir ses kaydında yakın zamanda çözdüğünüz bir problemi anlatın.
• 150 kelimelik bir e-postada bir talebi ve gerekçesini yazın.
• Seviyenize uygun kısa bir metni okuyup üç cümleyle özetleyin.
• Kısa bir konuşmayı dinleyip ana mesajı ve iki ayrıntıyı not edin.

Her görev için tamamlama, anlaşılabilirlik, doğruluk ve süre ölçülerini kaydedin. Dört hafta sonra aynı konuyu ezberden tekrarlamak yerine benzer zorlukta yeni bir görev kullanın. Böylece metni hatırlamayı, becerinin aktarımıyla karıştırmazsınız.

Hata 1: Belirsiz hedeflerle çalışmak

“Akıcı olacağım”, “B2 olacağım” veya “kelimemi artıracağım” yön gösterir ama günlük çalışma kararı verdirmez. İyi hedef, gözlenebilir bir dil eylemi içerir.

Belirsiz hedef	İşlevsel hedef
Speaking geliştirmek	Üç dakika içinde bir süreci sıralı ve anlaşılır biçimde açıklamak
Kelime öğrenmek	Bu hafta seçilen 20 ifadeyi yardımsız hatırlayıp yeni cümlelerde kullanmak
Gramer düzeltmek	Geçmiş bir olayı anlatırken zaman seçimini tutarlı kullanmak
Listening geliştirmek	İki dakikalık bir kayıtta ana görüşü ve üç destek ayrıntısını ayırt etmek

CEFR tanımlayıcıları hedef üretmek için kullanılabilir; ancak bunları “B2 kitabını bitirmek” şeklinde yorumlamayın. Seviye, bir kitabın bölüm sayısı değil, çeşitli görevlerde gösterilen performans aralığıdır.

Şu kalıbı doldurun:

[Bağlamda] [görevi], [ölçütle] yapabilmek istiyorum.

Örneğin:

İş toplantısında geciken bir işi iki dakika içinde neden-sonuç sırasıyla açıklayıp iki takip sorusuna cevap vermek istiyorum.

Bu hedef size hangi kelimeleri, yapıları ve dinleme tepkilerini çalışmanız gerektiğini söyler.

Hata 2: Pasif aşinalığı kullanılabilir bilgi sanmak

Bir cümleyi görünce anlamakla, aynı düşünceyi yardımsız kurmak farklı taleplerdir. Kural açıklamasını okumak, doğru şıkkı seçenekler arasında tanımak ve bir videoyu altyazıyla takip etmek çalışma döngüsünün parçaları olabilir. Sorun, döngünün burada bitmesidir.

Norris ve Ortega’nın araştırma sentezi, hedeflenmiş ikinci dil öğretiminin yararlı olabildiğini gösterir; aynı zamanda sonuçların kullanılan ölçüme bağlı değiştiğini vurgular. Yalnızca kural tanıma testiyle ölçülen gelişme, serbest konuşma veya yazma performansını kendiliğinden kanıtlamaz.

Her girdi etkinliğinin ardından küçük bir çıktı görevi ekleyin:

• Bir gramer açıklamasından sonra kitaba bakmadan üç kişisel cümle kurun.
• Bir metinden sonra ana fikri farklı sözcüklerle özetleyin.
• Yeni ifadeyi yalnızca tanımak yerine bir soru sorarken ve cevap verirken kullanın.
• Bir dinleme kaydından sonra duyduğunuz görüşe katılıp katılmadığınızı gerekçelendirin.

Dört aşamalı mini döngü

1. Fark et: Hedef yapı veya ifadeyi gerçek bağlamda bulun.
2. Hatırla: Örneği kapatıp biçimi ve anlamı geri çağırın.
3. Üret: Kendi mesajınızda kullanın.
4. Karşılaştır: Güvenilir örnek, cevap anahtarı veya yetkin geri bildirimle kontrol edin.

Geri bildirim “her cümledeki her hatayı kırmızıya boyamak” demek değildir. Li’nin meta-analizi, geri bildirimin ortalama olarak yararlı olduğunu; etkinin bağlam, uygulama ve geri bildirim türüne göre değiştiğini gösterir. Bir çalışmada önce mesajı engelleyen veya tekrarlanan iki-üç sorunu seçmek daha uygulanabilir bir düzeltme döngüsü oluşturur.

Hata 3: Tek seferde yüklenip yeniden yoklamamak

Bir pazar günü dört saat çalışmak, dört farklı günde birer saat çalışmakla aynı öğrenme deneyimi değildir. Aralıklı çalışma, her oturumda bilgiyi yeniden kurmayı gerektirir. Bununla birlikte araştırma “her öğe için sihirli tek tekrar aralığı” vermez.

Nakata’nın ikinci dil kelime çalışması, ilk öğrenme ve yeniden öğrenme aralıklarının sonuçları birlikte etkileyebildiğini gösterir. Bu nedenle uygulamada katı bir takvim yerine performansa duyarlı tekrar kullanın:

• Kolay ve doğru hatırlanan öğeyi daha sonra yeniden sorun.
• Yanlış veya çok yavaş hatırlanan öğeyi daha kısa aralıkta tekrar getirin.
• Aynı örneği ezberlemek yerine ifadeyi yeni cümle ve görevlerde kullanın.
• Haftalık çalışmada hem yeni öğrenmeye hem eski bilgiyi yoklamaya yer ayırın.

Örnek haftalık düzen

Gün	Ana çalışma	Eski bilgiyi yoklama
Pazartesi	Yeni bir metin ve 8–10 ifade	Önceki haftadan kısa hatırlama testi
Salı	Hedef yapıyla konuşma kaydı	Pazartesi ifadeleriyle yeni cümleler
Perşembe	Benzer konuda dinleme ve özet	Salı kaydındaki iki sorunu düzeltme
Cumartesi	Yeni görevde serbest üretim	Hafta boyunca zorlanan öğeleri yeniden kullanma

Her gün çalışamıyorsanız plan çökmüş sayılmaz. Önemli olan, çalışma günlerini gerçek takviminize yerleştirmek ve uzun araların ardından sürekli sıfırdan başlamamak için geri dönüş noktaları oluşturmaktır.

Sorun yöntem mi, seviye mi, koşullar mı?

İlerleme eksikliğini yalnızca irade veya “yanlış yöntem” ile açıklamak adil değildir. Şunları da kontrol edin:

• Materyal, yardımsız çalışamayacağınız kadar mı zor?
• Hedefiniz için gereken süreyi gerçekçi biçimde ayırabiliyor musunuz?
• İşitme, görme, dikkat veya erişilebilirlik ihtiyacınız var mı?
• Sınav performansı ile genel iletişim becerisini birbirine mi karıştırıyorsunuz?
• İlerlemenizi hep daha zor görevlerle ölçüp başlangıç kaydıyla karşılaştırmayı unutuyor musunuz?

Bir materyalde neredeyse her cümleyi çözmek için sözlük ve çeviri gerekiyorsa, o materyal sınır testi olabilir; ana çalışma malzemesi olmak zorunda değildir. Daha erişilebilir girdiye dönmek gerileme değil, daha fazla anlamlı tekrar üretme kararıdır.

14 günlük düzeltme deneyi

1. Tek bir hedef görev seçin ve başlangıç kaydı alın.
2. Görevi durduran en fazla üç eksik belirleyin.
3. Her çalışma gününde kısa girdi, yardımsız hatırlama ve üretim yapın.
4. İkinci, dördüncü, yedinci ve on dördüncü günlerde hedef öğeleri yeni bağlamda yoklayın.
5. En az iki üretiminiz için seçici geri bildirim alın.
6. On dördüncü gün benzer fakat yeni bir görev yapın.

Sonuçta yalnızca “daha iyi hissettim” demeyin. Görevi daha eksiksiz tamamlayıp tamamlamadığınıza, hazırlık süresine, mesajı engelleyen duraklamalara ve tekrar eden hata türlerine bakın. Gelişme yoksa daha çok aynı şeyi yapmak yerine hedefin zorluğunu, materyali ve geri bildirim kalitesini değiştirin.

Sonuç

İngilizce öğrenmede ilerleme; sürekli yeni kaynak bulmaktan çok, doğru görevi seçme, bilgiyi yardımsız kullanma, geri bildirimle düzeltme ve farklı günlerde yeniden çağırma düzenine bağlıdır. “Ben dil öğrenemiyorum” sonucuna varmadan önce hangi görevde, hangi ölçüte göre ve hangi çalışma döngüsüyle zorlandığınızı belirleyin. Ölçülebilen bir sorun, değiştirilebilir bir plana dönüşür.