İngilizce kelime ezberleme için kanıtlanmış 6 strateji

İngilizce kelime ezberleme üzerine pek çok farklı şey söyleniyor. Ancak ben konunun özünü anlamanız adına kelime öğrenmenin bilimsel arkaplanına ineceğim. Amacım size beynin kelimeleri nasıl depoladığını gösterip kelime öğrenme sürecinizi pekiştirmek. Bu yazıda size İngilizce kelime ezberleme ve ezberlediğiniz kelimeleri hatırlama ile ilgili kanıtlanmış 6 stratejiyi anlatacağım.

Bu arada tanışmadıysak hemen kendimi tanıtayım. Ben Hüseyin Demirtaş, Boğaziçi Üniversitesi mezunu profesyonel bir İngilizce eğitmeniyim.

Kısa cevap: Kelimeyi görmek yetmez, geri çağırıp kullanmak gerekir

Kalıcı kelime öğrenmenin en güvenilir özeti şudur: yeni sözcükle anlamlı bir bağ kurun, onu cümle içinde işlemden geçirin, cevaba bakmadan hatırlamaya çalışın ve bu hatırlama denemelerini zamana yayın. Bu dört işlem birbirinin alternatifi değildir; iyi bir çalışma döngüsünün parçalarıdır.

Uygulama	Neden kullanılır?	Basit örnek
Bağlam	Sözcüğün hangi anlam ve yapıyla kullanıldığını ayırt etmek	issue sözcüğünü gerçek bir paragrafta incelemek
Üretim	Sözcüğü anlamlı bir kararın parçası yapmak	Sözcükle kendi hayatınızdan bir cümle yazmak
Aktif hatırlama	Tanımayı, yardımsız geri çağırmadan ayırmak	Türkçe ipucunu görüp İngilizce karşılığını söylemek
Aralıklı tekrar	Hatırlama denemelerini tek oturuma sıkıştırmamak	Aynı gün, birkaç gün sonra ve sonraki haftalarda yeniden yoklamak

Karpicke ve Roediger’in yabancı dil kelime çiftleriyle yaptığı deney, doğru cevabı tekrar tekrar okumaktan ziyade cevabı bellekten geri çağırmanın gecikmeli hatırlamada belirleyici olduğunu gösterdi. Cepeda ve arkadaşlarının 317 deneyi kapsayan sentezi ise tekrarları aralıklı yapmanın genel avantajını destekliyor; ancak “herkes için ideal tek aralık” vermiyor. Bu nedenle aşağıdaki yöntemleri katı bir reçete değil, ölçerek uyarlayacağınız bir sistem olarak düşünün.

İlk yazıdan: kişisel notlar

Bu yazının ilk hali: Aşağıda ilk kez 2016 yılında yayımladığım metni; kendi sesi, örnekleri ve o günkü düşüncelerimle korudum. Bazı ayrıntılar zamanla değişmiş olabilir; bugünkü bilgiler ve kaynaklar hemen sonraki bölümde.

İngilizce kelime ezberleme üzerine pek çok farklı şey söyleniyor. Ancak ben konunun özünü anlamanız adına kelime öğrenmenin bilimsel arkaplanına ineceğim. Amacım size beynin kelimeleri nasıl depoladığını gösterip kelime öğrenme sürecinizi pekiştirmek. Bu yazıda size İngilizce kelime ezberleme ve ezberlediğiniz kelimeleri hatırlama ile ilgili kanıtlanmış 6 stratejiyi anlatacağım.

Bu arada tanışmadıysak hemen kendimi tanıtayım. Ben Hüseyin Demirtaş, Boğaziçi Üniversitesi mezunu profesyonel bir İngilizce eğitmeniyim.

İngilizce Kelime Ezberleme

Her ne kadar bu yazının başlığı İngilizce kelime ezberleme olsa da benim bu konuda tercih ettiğim ifade İngilizce kelime öğrenme. Neden mi? Çünkü ezberlenen unutulur, öğrenen kalır. Çünkü kuru kuru ezberlediğiniz kelimeyi kullanamazsınız ama öğrendiğiniz kelimeyi kullanabilirsiniz.

İngilizce Kelime Öğrenmede Bağlar ve Ağlar

Modern kelime ve öğrenme teorilerinde en çok öne çıkan kavramlardan birisi ağlar yani networkler ve bu ağlar içindeki bağlardır. Peki, bu ne demek? Bunun kelime öğrenmeyle alakası ne? Bu şu demek: Beynimiz kelimeleri bir ağ şeklinde tutuyor. Yani her bir kelime devasa bir ağın parçası. Kelimeler arasında ise kullanım sıklıklarına ve birbirleriyle ilişkilerine bağlı olarak bağlar kuruluyor. Mesela “kırmızı” ile “gül” ve “elma” arasındaki bağ, “kırmızı” ile “televizyon” arasındaki bağdan çok daha güçlü.

İkinci bir nokta ise her kelimenin sahip olduğu bağ sayısı farklı farklı. Mesela “müşkülpesent” kelimesinin bağ sayısı ile “su” kelimesinin bağ sayısı arasında dağlar kadar fark var. Niye? Çünkü “su” bin bir türlü deyim ve ifade de kullanılıyor. Oysa “müşkülpesent” kıyıda köşede kalmış bir kelime.

İyi güzel de bu anlattıklarımın İngilizce kelime öğrenme ile alakası ne? Alaka şu: Eğer siz öğrendiğiniz bir İngilizce kelimeyi zihninizdeki başka kelimelere bağlayabilirseniz, o kelimenin bağlarınız güçlendirebilirseniz, o zaman o kelimeyi daha kolay öğrenip hatırlarsınız. Peki, bu nasıl olacak? İngilizce bir kelimeyi zihninize iyice yerleştirip bağlarını kuvvetlendirmek için o kelimeyi eş anlamlıları, zıt anlamlıları ve benzer anlamlılarıyla birlikte öğrenin. Yani kelimeyi tek başına değil bir grup halinde öğrenin. Mesela “obvious” kelimesini öğreniyorsanız, bu kelimeyi “clear” ve “evident” kelimeleriyle beraber öğrenin ya da “vital” kelimesini “essential”, “primary” ve “trivial” kelimeleriyle beraber öğrenin. Böylece zihninizde bir değil 3-4 yeni bağ oluşturursunuz. Ayrıca bu kelimeler kendi içlerinde de ilişkili olacağı için zihninize iyice yerleşirler.

Duygusal öğrenme ile İngilizce Kelime Ezberleme

İnsan duygusal bir varlık. Hal böyle olunca insan zihni de bundan etkileniyor. Öğrenme sürecine duygularınızı katarak İngilizce kelime ezberleme ve öğrenme potansiyelinizi artırabilirsiniz.

Bunu yapmanın iki temel yolu var. İlki öğrenme sürecine pozitif ve motive bir şekilde yaklaşmak. Zoraki çalışmak performansınızı düşürür.

İkinci ve daha önemli olanı ise öğrendiğiniz kelimeleri duygusal olarak kendinizle ilişkilendirin. Mesela diyelim ki “exhilarating” kelimesini öğrendiniz. Aklınızda çok mutlu olduğunuz bir günü canlandırın ve “It was an exhilarating day” diyin. Ya da “scorching” kelimesini öğrenince havanın çok sıcak olduğu ve bunaldığınız bir günü hatırlayın. Zihninizde bu ikisini birbirine bağlayın. Böylece öğrendiğiniz kelimeleri hatırlama oranınız artar ve öğrenmeniz kolaylaşır.

Bireysel öğrenme ile İngilizce Kelime Ezberleme

İnsan ben merkezli bir varlık ve bunun yansımalarını öğrenme süreçlerinde görebiliyoruz. Derste sizin ilginizi çeken bir konu geçtiğinde daha dikkat kesilirsiniz mesela. Benzer şekilde kelime öğrenirken de öğrendiğiniz kelimeleri kendi kişisel hayatınızla, tecrübelerinizle, yaşadıklarınızla ilişkilendirirseniz İngilizce kelimeleri daha kolay öğrenir ve daha kolay hatırlarsınız. Hayal edin, görselleştirin, zihninize yerleştirin.

Bağlamsal öğrenme

İnsan zihni tek bir detaydan ziyade bağlamı hatırlamada daha başarılı. Mesela ilkokul binamızın tüm detaylarını hatırlamayabiliriz ama genel durumunu hatırlarız. Hatta o genel bağlam üzerinden bazen detayları hatırlamak da mümkün olur. Dedik ya insan zihni kelimeleri bağdaştırarak, ilişkilendirerek daha kolay öğreniyor. Aynı şekilde kelimeleri sadece kelime olarak tek başına değil de bir bütünün parçası olarak kullandığınızda daha kolay öğrenirsiniz. Burada kastedilen bütün ne peki? Buradan kastedilen bütün = cümle. Yani her öğrendiğiniz kelimeyi bir cümle içinde kullanın. Dil kelimelerden oluşmaz, dil cümlelerden oluşur, dil ifadelerden oluşur. Dil bir bütündür. Kelimeler tek başlarına değil, bir araya geldiklerinde değer ve anlam kazanır. O sebeple öğrendiğiniz her kelimeyi cümle içinde kullanın ve o kelimeyle ilgili örnek cümleler okuyun.

Kelimeleri kullanma & duyu organlarımız

İnsan beyni bir uyaran ne kadar çok sayıda farklı duyu organı üzerinden gelirse o uyaranı o kadar iyi kaydediyor çünkü bu durumda aynı bilgiyi birden çok kanaldan farklı şekillerde almış oluyor. Mesela hem gördüğünüz hem duyduğunuz hem de dokunup koklayabildiğiniz bir şey sadece görülen bir şeye kıyasla zihinde daha sağlam bir şekilde kaydedilir. Peki, bunu kelime öğrenmeye nasıl uygulayabiliriz? Şimdi birkaç pratik ipucuna bakalım.

Öncelikle yeni öğrendiğiniz kelimeyi kalem alın tekrar tekrar yazın; eliniz alışsın, eliniz alışırken zihniniz kelimeyi defalarca görsün kodlasın. Sonra o kelimeyi telaffuz edin, diliniz dönsün, diliniz dönerken kulaklarınız o kelimeyi defalarca duysun. Sonra o kelimeyi cümle içinde kurun, zihninizde hayaller kurun onunla ilgili. Bunları yaptığınızda o kelimeyi tam anlamıyla tecrübe etmiş ve zihninize iyice yerleştirmiş olacaksınız.

İngilizce kelime öğrenmek için okumak

Son olarak da öğrendiklerinizi unutmamak ve yeni kelimeler öğrenmek için ilginizi çeken alanlarda sürekli olarak İngilizce okumalar yapın. Okuyun, not alın, sözlüğe bakın. Öğrenin, tekrar okuyun ve başarın!

---

Etiketler: ingilizce kelime ezberleme, ingilizce kelime öğrenme, ingilizce kelimeler nasıl ezberlenir, ingilizce kelimeler nasıl öğrenilir, ingilizce kelime öğrenme yöntemleri

Bugün bu düşünceyi nasıl geliştiriyorum?

İlk yazıdaki görüşlerim yukarıda kalsın. Aşağıda ise aradan geçen zamanda öğrendiklerimi, yeni kaynakların kattığı ayrımları ve bugün ekleyeceğim pratik araçları paylaşıyorum.

İngilizce Kelime Ezberleme

İngilizce Kelime Öğrenmede Bağlar ve Ağlar

İyi güzel de bu anlattıklarımın İngilizce kelime öğrenme ile alakası ne? Bir sözcüğü tek bir Türkçe karşılığa indirgemek yerine biçimi, anlamı ve kullanımıyla öğrenmek gerekir. Nation’ın kelime öğrenme başvuru kitabı, “bir kelimeyi bilmenin” yazılı ve sesli biçimi tanımaktan hangi sözcüklerle birlikte kullanıldığını ve hangi bağlamda uygun olduğunu bilmeye uzanan çok parçalı bir beceri olduğunu gösterir. Bu yüzden “obvious” sözcüğünü yalnızca “bariz” diye kaydetmek yerine clear ve evident ile anlam yakınlığını, obvious mistake gibi eşdizimlerini ve kendi örnek cümlenizi birlikte çalışın. Zıt ve yakın anlamlıları aynı anda aşırı yüklemek yerine, önce hedef sözcüğü doğru bir bağlamda sabitleyin; sonra ağı genişletin.

Duygusal öğrenme ile İngilizce Kelime Ezberleme

Bireysel öğrenme ile İngilizce Kelime Ezberleme

Bağlamsal öğrenme

Kelimeleri kullanma & duyu organlarımız

Bir kelimeyi görmek, duymak, söylemek ve yazmak farklı türde dikkat gerektirir. Fakat burada etkili olan şeyi “ne kadar çok duyu, o kadar iyi” şeklinde mekanik bir kurala çevirmemek gerekir. Asıl amaç, sözcüğün biçimini ve anlamını yeniden işlemden geçirmek, onu geri çağırmak ve doğru bağlamda üretmektir. Hulstijn ve Laufer’in deneylerinde, hedef sözcükleri bir kompozisyonda seçip değerlendirmeyi gerektiren görevler, yalnızca okuma ya da boşluk doldurmaya göre daha yüksek kalıcılık sağladı; ancak görevlerin süresi de farklıydı. Sonuç, “yazmak sihirlidir” değil, daha fazla zihinsel karar ve üretim gerektiren görevin daha güçlü öğrenme fırsatı sunduğudur.

Yeni kelimeyi defalarca kopyalamak yerine kâğıdı kapatıp yazılışını bellekten üretin; sonra sözlükten kontrol edin. Telaffuzu dinleyin, kayda bakmadan söyleyin ve yeniden karşılaştırın. Ardından kelimeyi kendi cümlenizde kullanın. Yanlışınızı görmek başarısızlık değil, bir sonraki tekrarın neye odaklanacağını gösteren geri bildirimdir.

Uygulanabilir 10 dakikalık çalışma döngüsü

1. Gerçek bir cümleden üç hedef kelime seçin.
2. Her kelimenin anlamını, telaffuzunu ve cümledeki görevini kontrol edin.
3. Kaynağı kapatıp kelimeyi anlamdan ve cümle boşluğundan geri çağırın.
4. Her kelimeyle size ait yeni bir cümle kurun.
5. Yanlışları işaretleyin; bütün listeyi değil yalnızca zorlanan öğeleri yeniden çalışın.
6. Aynı kelimeleri daha sonra artan aralıklarla yeniden yoklayın.

Bu döngünün başarısını “bugün kaç kelime gördüm?” ile değil, birkaç gün sonra ipucuna bakmadan kaçını doğru anlayıp üretebildiğinizle ölçün.

İngilizce kelime öğrenmek için okumak

---