Writing Yazamıyorum: Sorunu Teşhis Etme ve İngilizce Yazma Planı

Kısa cevap

“Writing yazamıyorum” tek bir sorun değildir. Boş sayfada kalıyorsanız fikir üretme veya görevi anlama; fikirleriniz dağınıksa plan ve paragraf yapısı; Türkçe cümleyi çevirmeye çalışırken tıkanıyorsanız kullanılabilir dil; aynı hataları sürdürüyorsanız geri bildirim ve yeniden uygulama sorunu olabilir. Bir metni aynı anda planlamaya, İngilizceye çevirmeye, düzeltmeye ve kusursuzlaştırmaya çalışmayın. Görevi çözümleyin, kısa plan çıkarın, taslağı yazın, önce anlam ve yapıyı sonra dili düzeltin; seçilmiş geri bildirimi yeni bir yazıda tekrar kullanın.

İlk yazıdan: kişisel notlar

Bu yazının ilk hali: Aşağıda ilk kez 2016 yılında yayımladığım metni; kendi sesi, örnekleri ve o günkü düşüncelerimle korudum. Bazı ayrıntılar zamanla değişmiş olabilir; bugünkü bilgiler ve kaynaklar hemen sonraki bölümde.

Writing yazamıyorum, ne yapmalıyım diyen pek çok öğrenciyle karşılaşıyorum. Writing yazamamak pek çok öğrencinin sıkıntılarından birisi. Bunun temel sebeplerinden birisi ülkemizde İngilizce eğitim sürecinde İngilizce yazı yazma becerisine yeterince önem verilmemesi. Hâlbuki writing gerek iş hayatında gerek eğitim hayatında en çok ihtiyaç duyulan becerilerden birisi.

Bu yazıda writing yazamamanın sebepleri ve writing yani İngilizce yazı yazabilmek için atmanız gereken adımlardan bahsedeceğim.

Neden writing yazamıyorum?

İlk önce İngilizce yazı yazamamanın temelinde yatan problemleri anlayıp çözmemiz gerekli ki daha sonra aynı hatalar tekrar etmesin.

Writing yazamamanın temel 4 sebebi var: Gramer eksikliği, kelime eksikliği, ifade eksikliği ve Türkçe düşünmek.

Gramer eksikliği

Bu aslında aşılması en kolay sorunlardan birisi. İngilizce yazı yazmak için orta seviyede gramer bilginizin olması yeterli. İngilizcenin tüm detaylarına hâkim olmanız gerekmez. Ancak burada öğrenme süreciyle ilgili bir noktaya dikkat etmemiz gerekli. Gramer öğrenirken gramer öğrenmiş olmak için değil yazı yazabilmek için gramer öğrenmek gerekir. Peki bu ne demek? Bu şu demek: Grameri boşluk doldurmak, test çözmek için değil, cümle kurabilmek için öğrenin. Öğrendiğiniz her bir gramer yapısıyla ilgili cümleler kurun. If Clauses konusunu öğrendiyseniz “Ben başkan olsam şunu şunu yapardım” tarzı İngilizce cümleler kurun. Present Perfect öğrendiyseniz “Bu bölgede yirmi yıldır çatışmalar devam ediyor” tarzı bir cümle kurun. Yani pratik hedefler doğrultusunda İngilizce gramer öğrenin.

Kelime eksikliği

Türkiye’de İngilizce kelime öğrenme sürecini doğru yürüten çok az insan var. Kime sorsam görüyorum ki elma=apple, çalmak=to play kafasıyla İngilizce kelime öğreniyor. Aslında öğrenmiyor, kısa bir süre sonra unutmak üzere ezber yapıyor. Bence boşuna harcanan vakit ve emekten başka bir şey değil. Kelime öyle öğrenilmez. İngilizce kelime bir kere Türkçe sözlük üzerinden öğrenilmez. İlk olarak İngilizce kelimelerin İngilizce tanımlarını okuyup anlamaya çalışın, anlamazsanız Türkçe sözlükten destek alın. Bir kelimeye bakıp hemen kapamayın sözlüğü. O kelimenin isim hali ne, sıfat hali ne, zarf hali ne, fiil hali ne, telaffuzu nasıl bunlara da bakın. Bunları da not alın.

Sonra sadece o kelimeyle yetinmeyin. O kelimenin eş anlamlılarını, zıt anlamlılarını, benzer anlamlılarını öğrenin.  Böylece zihninizde bir kelime haritası, bir kelime ağı oluşur ve öğrenmeniz kolaylaşır.

Ama iş burada da bitmiyor. Her bir öğrendiğiniz kelime için 3-5 örnek cümle okuyun, bir bakın o kelime cümle içinde nasıl kullanılmış. Sonra siz de örnek cümleler kurun. Yazın, tekrar edin.

Ancak böyle bir süreçle kelimeleri hakkıyla öğrenirsiniz yoksa A=B diye ezberle hem vaktinizi hem enerjinizi heba edersiniz.

İfade eksikliği

Doğru düzgün İngilizce yazı yazamamanın bir sebebi de ifade eksiliği. İngilizce’de pek çok anlam bir ifade halinde mevcuttur. Yani anlatmak istediğimiz belli şeyleri ifade etmekte kullanılan kalıplar vardır. Mesela bir gelişme paragrafına başlarken genelde “First of all” ya da “To start with” gibi bir giriş yapılır. Bu ifadeler “ilk olarak” anlamına gelir İngilizce’de. Ancak siz tutar da bire bir Türkçedeki “ilk olarak” ifadesini “as a first” diye çevirip yazarsanız çuvallarsınız. Yazılarda ne tür ifadeler kullanılır görüp anlamak için bol bol okuma yapmak gerekir. İlgilendiğiniz alanla ilgili İngilizce ne buluyorsanız okuyun.

Olayın bir başka boyutu ise İngilizce’de çoğu fiil ya da ifadenin prepositionlar ile birlikte kullanılması. Mesela sözlükte “katılmak” diye aradığınızda “to participate” yazar. Ancak “Toplantıya katıldım” gibi bir cümle “I participated in the meeting” şeklinde yani “in” prepositionu ile birlikte söylenir. Yani participate fiili “in” alır. Hangi fiil hangi preposition ile kullanılır görmek için İngilizce-İngilizce sözlükleri iyice okumak gerekir.

Türkçe düşünmek

Writing yazamama sebeplerinden birisi de Türkçe düşünmektir. Her dilin kendine has kuralları ve ifade şekilleri vardır. İngilizce yazı yazmak, Türkçe cümleyi kelime kelime çevirmek demek değildir. “Saldım çayıra, mevlam kayıra”. Sıkıyorsa bunu İngilizce söyleyin. Diyemezsiniz çünkü bununla bire bir örtüşen bir ifade bulmak zor. Ya da biz diyoruz ki “bardaktan boşanırcasına yağıyor”. Oysa İngilizler bu anlamı vermek için “It is raining cats and dogs” yani “kedi köpek yağıyor”diyor. Anlatmaya çalıştığım üzere, İngilizce yazmak bire bir çevirmek değildir. İngilizce yazmak aklınızdaki anlamın İngilizce nasıl ifade edileceğini öğrenip ona göre yazmaktır.

Peki aklımızdaki şeyleri İngilizce ifade etmeyi nasıl öğreneceğiz. Çok basit! Yazmak istediğiniz konulardaki İngilizce yazıları okuyarak. İngilizce makale mi yazmak istiyorsunuz? O zaman İngilizce makale okuyun bol bol. Kullanılan dili ve ifadeleri görün. İngilizce mektup mu yazmak istiyorsunuz? O zaman bol bol İngilizce mektup örneği okuyun. Bakın bakalım “sevgili halacım” ya da “en içten duygularımla” nasıl söylenmiş.

Sonra da öğrendiklerinizi yazıya dökün.

En kritik adım: Pratik-Geribildirim-Pratik döngüsü

Her şeyi öğrendinizi aferin! Şimdi sırada ne var? Bol bol yazmak var çünkü İngilizce yazma beceriniz, İngilizce yazı yazarak gelişir. Sürekli okumak öğrenmek için iyidir ama writing yazabilmek için öğrendiklerinizi yazıya dökmeniz gerekir. Yani öğrendiklerinizi kullandığınız İngilizce yazılar yazın. Bir paragraf yazın, bir sayfa yazın o size kalmış.

Ancak sadece yazmakla ve pratik yapmakla olay çözülmüyor. İşin en can alıcı noktası burası. Yazdıklarınızı bir bilene kontrol ettirip geribildirim yani feedback almanız lazım. Birisinin size rehberlik etmesi lazım. Yazınızı okuyup neyin yanlış neyin doğru olduğunu göstermesi lazım ki doğru düzgün İngilizce yazılar yazın ve puanınız artsın. Yoksa aynı hataları tekrar ede ede o hataları kemikleştirme riskiniz var.

Peki geribildirim aldık, bu iş tamam mıdır? Hayır. Çünkü aldığınız geribildirimi not edip bir sonraki yazınızda göz önünde bulundurmanız gerekir. Yani ne yapacağız? Yazı yazıp, geribildirim alacağız, sonra o geribildirimi göz önünde tutarak yeni yazılar yazacağız ve öğrenme sürecimiz bu döngü içerisinde ilerleyecek.

Bu kolay bir süreç mi? Çok kolay değil. Ancak şanslısınız çünkü çok zor da değil. Eğer İngilizce sizin için önemliyse, eğer İngilizce yazı yazmayı istiyor ve writing yazamıyorum demekten kurtulmak istiyorsanız alın size yol haritası. Rehberlik benden, çalışması, uygulaması sizden.

Artık writing yazamıyorum demeye son vermenin vakti geldi!

Bugün bu düşünceyi nasıl geliştiriyorum?

İlk yazıdaki görüşlerim yukarıda kalsın. Aşağıda ise aradan geçen zamanda öğrendiklerimi, yeni kaynakların kattığı ayrımları ve bugün ekleyeceğim pratik araçları paylaşıyorum.

Önce “yazamıyorum” anını bulun

Aşağıdaki belirtilerden hangisi size daha yakın?

Belirti	Olası dar boğaz	İlk müdahale
Soruyu okuyup ne söyleyeceğimi bulamıyorum	Görev/fikir	Soruyu parçala, örnek ve neden üret
Fikrim var ama paragraf oluşmuyor	Yapı	İddia–açıklama–örnek zinciri kur
Türkçe biliyorum ama İngilizcesini kuramıyorum	Kullanılabilir dil	Anlamı sadeleştir, model metinden ifade topla
Çok yavaşım; her cümlede sözlük açıyorum	Otomatikleşme	Süreli kısa taslak ve sınırlı sözlük kullanımı
Yazım anlaşılır ama puanım yükselmiyor	Tür/rubrik	Görev ölçütüyle kanıt eşleştir
Geri bildirim alıyorum ama hatalar dönüyor	Aktarım	Hata günlüğü + yeni metinde hedefli yeniden kullanım

Bir hafta boyunca üç kısa yazıda aynı aşamada tıkanıp tıkanmadığınızı gözleyin. Tek bir kötü günden “gramerim yetersiz” sonucu çıkarmayın.

İngilizce yazmak neden zor gelir?

Yazarken birkaç işlem aynı anda yürür: ne söyleyeceğinizi planlamak, fikirleri sıraya koymak, uygun kelime ve yapıları bulmak, cümleyi yazmak, okur açısından kontrol etmek ve hataları düzeltmek. İkinci dilde kelime veya yapı çağırmak daha fazla dikkat isteyebilir. Bu yüzden her cümleyi daha doğmadan kusursuzlaştırmak, fikir üretimine ayrılacak kapasiteyi daraltabilir.

Kellogg’un üniversite öğrencileriyle yürüttüğü deneylerde, yazı öncesinde taslak hazırlama ile doğrudan yazmaya başlama karşılaştırılmış; taslak hazırlama bazı koşullarda değerlendiricilerin verdiği metin kalitesini yükseltmiştir. Bu bulgu her metnin ayrıntılı şemaya ihtiyacı olduğunu kanıtlamaz. Uygulanabilir sonuç şudur: Zor görevlerde fikir seçme ve düzenleme işini cümle kurma işinden bir süre ayırmak denenmeye değer.

1. Görevi doğru tanımlayın

Yazmaya başlamadan önce dört şeyi tek satırda yazın:

• Amaç: Açıklamak, karşılaştırmak, ikna etmek, bilgi istemek veya raporlamak mı?
• Okur: Öğretmen, müşteri, yönetici, genel okur veya arkadaş mı?
• Tür: Essay, e-posta, rapor, özet veya kişisel anlatı mı?
• Kapsam: Hangi konu, zaman, grup ve alt sorular dahil?

Özgün örnek görev:

Your university is considering recording all lectures. Write an email to the committee explaining one benefit, one concern and your recommendation.

Bu görev “teknoloji hakkında essay” değildir. Okur bir komite, tür e-posta, gerekli parçalar yarar + kaygı + öneridir. Muhteşem İngilizceyle yalnızca yararları anlatmak görevi eksik bırakır.

Görevi kendi cümlenizle yeniden yazın:

I need to help the committee decide by weighing access against privacy and giving a practical recommendation.

Bu cümle yazının pusulasıdır.

2. Cümle değil, fikir üretin

Boş sayfa karşısında doğrudan İngilizce giriş paragrafı kurmak zorunda değilsiniz. Önce kısa notlar üretin. Türkçe, İngilizce veya karışık not kullanabilirsiniz; bu aşamanın amacı nihai metin değil düşünce malzemesidir.

Üç soru sorun:

1. Ne iddia ediyorum?
2. Neden doğru veya önemli?
3. Hangi örnek, sonuç ya da karşılaştırma bunu gösterir?

Yukarıdaki kayıt örneği için:

• Yarar: Kaçırılan derse erişim → hastalık/çalışma nedeniyle devamsızlık → eşit erişim.
• Kaygı: Öğrenci konuşmalarının kaydı → sınıfta soru sorma çekincesi → katılım azalabilir.
• Öneri: Öğretmen kontrolü + sınırlı erişim + soru-cevap bölümünü kesebilme.

“Bu konuda dünya bilgim yok” diyorsanız uzman istatistiği uydurmayın. Günlük mekanizma, makul örnek ve açık neden–sonuç çoğu eğitim görevinde daha değerlidir. Kaynak gerektiren akademik metinde ise hangi iddianın kanıt istediğini plan üzerinde işaretleyin ve araştırmayı yazıdan ayrı bir aşama olarak yapın.

3. Mikro plan çıkarın

Uzun bir outline şart değildir. Her paragraf için üç satır yeterli olabilir:

İddia: Lecture recordings improve access for students who cannot attend.

Mekanizma: They can recover the explanation, not only borrow incomplete notes.

Örnek/kanıt: A student absent because of illness can review the same demonstration.

Sonra paragrafların sırasını kontrol edin. Okur bir fikri anlamak için henüz verilmemiş bilgiye ihtiyaç duyuyor mu? Aynı işi yapan iki paragraf var mı? Bir paragraf iki ayrı ana fikir mi taşıyor?

Plan, yazarken değişebilir. Ama başlangıçta her paragrafın işlevini belirlemek, aynı anda hem yön bulup hem dil kurma yükünü azaltır.

4. İlk taslağı kontrollü biçimde yazın

“Rough draft” özensiz veya anlamsız metin demek değildir. İlk turda öncelik mesajın tamamlanmasıdır.

Takıldığınız kelimeyi geçici işaretleyin

Bir kelimeyi bulmak için beş dakika harcamak yerine [word: erişilebilirlik] gibi yer tutucu koyup devam edin. Taslak sonunda bağlam içindeki doğru ifadeyi arayın.

Anlamı sadeleştirin

Türkçe cümleyi kelime kelime çevirmek yerine, söylemek istediğiniz çekirdeği daha basit İngilizceyle kurun.

Türkçe düşünce: “Öğrencilerin ders kayıtlarına bilahare erişebilmesi fırsat eşitliğinin tesisine katkı sağlayabilir.”

Sade İngilizce:

Giving students access to recordings later can make course content more accessible.

Sadelik ilk aşamada yetersizlik değildir. Açık bir temel cümle kurduktan sonra gerekli ayrıntıyı ekleyebilirsiniz.

Bildiğiniz yapıyı işlev için kullanın

Gramer konusunu sırf göstermek için metne yerleştirmeyin. Yapı, anlam ihtiyacından doğsun:

• Koşul: If access is limited to enrolled students, the privacy risk may be lower.
• Karşıtlık: Recordings improve access; however, they may change classroom participation.
• Neden: Some students may hesitate because their questions would be stored.

5. Revizyon ile düzeltmeyi ayırın

Revision, metnin ne söylediğini ve nasıl ilerlediğini yeniden görmektir. Editing/proofreading, cümle ve yüzey hatalarını düzeltmektir. Virgül düzeltmek, eksik ana fikri tamamlamaz.

İlk tur: Görev ve içerik

• Bütün alt sorular cevaplandı mı?
• Konum veya amaç açık mı?
• Ana fikirler ilgili ve yeterince destekli mi?
• Gereksiz arka plan var mı?

İkinci tur: Organizasyon

Harvard Writing Center’ın önerdiği reverse outline yöntemini kullanın: Her paragrafın yanına 3–7 kelimeyle yaptığı işi yazın.

• Bağlam ve öneri.
• Erişim yararı.
• Mahremiyet/katılım kaygısı.
• Koruyucu uygulama.
• Eylem çağrısı.

Bu liste tek başına mantıklı ilerliyor mu? Tekrarlanan veya eksik adım var mı? Paragrafın gerçek içeriği konu cümlesiyle uyuşuyor mu?

Üçüncü tur: Dil ve biçim

Her okumada sınırlı hedef seçin:

1. Fiil zamanı ve özne–yüklem uyumu.
2. İsimlerin artikel/çoğul kullanımı.
3. Kelime birliktelikleri ve edatlar.
4. Cümle sınırları ve noktalama.
5. Yazım ve teslim biçimi.

Metni tersten cümle cümle okumak, anlam akışına kapılmadan yüzey hatalarını görmekte yardımcı olabilir.

Kelime ve ifade bilgisi nasıl geliştirilir?

Kelimeyi yalnızca Türkçe karşılığıyla kaydetmek, yazıda doğru kullanımı garanti etmez. İhtiyaç duyduğunuz türden model metinleri incelerken şunları toplayın:

• Kelime ailesi: decide, decision, decisive.
• Birliktelik: make a decision, reach a decision.
• Dilbilgisel davranış: participate in, contribute to.
• Kayıt düzeyi: kids ile children, get ile obtain aynı bağlamlarda eşit değildir.
• İşlev: sınırlama, örnekleme, karşıtlık, neden veya sonuç kurma.

Model metni kopyalamayın. Bir ifadeyi seçip yeni bir konuya uyarlayın:

A potential limitation of this approach is…

• A potential limitation of recorded lectures is reduced participation.
• A potential limitation of the survey is its small sample.

Hazır bağlaç listelerini mekanik biçimde serpiştirmek yerine, cümleler arasındaki gerçek ilişkiyi adlandırın.

Geri bildirim nasıl işe yarar hale gelir?

“Her hatamı düzeltin” talebi, özellikle uzun metinde, uygulanamayacak kadar geniş olabilir. Önce metnin amacına göre geri bildirim sırası belirleyin:

1. Görev ve ana fikir.
2. Organizasyon ve okurun takibi.
3. Anlaşılmayı bozan dil sorunları.
4. Tekrarlanan hedef hata.
5. Yüzey düzeltmeleri.

Bitchener, Young ve Cameron’ın 53 yetişkin İngilizce öğrencisiyle yürüttüğü 12 haftalık çalışma; belirli üç hata türüne verilen yazılı ve kısa konferans geri bildirimini karşılaştırdı. Bazı hedef yapılarda yeni metinlere aktarılan doğruluk kazanımları bulundu, fakat üç hata türü birlikte ele alındığında bütün geri bildirim koşulları için tekdüze bir genel etki çıkmadı. Buradan çıkarılabilecek dikkatli ders, geri bildirimin dar, anlaşılır ve yeni üretimde yeniden kullanılan bir hedefe bağlanmasıdır; her satırı kırmızıya boyamanın otomatik gelişim sağladığı değildir.

Bir geri bildirim günlüğü tutun:

Tarih	Örüntü	Doğru örnek	Sonraki görev
23 Ağustos	discuss about	discuss the issue	Yeni e-postada bir kez kullan
23 Ağustos	Paragrafta iki ana fikir	Her paragrafta tek işlev	Taslakta işlev etiketi koy

Eski metni düzeltmek ilk adımdır. Öğrenme kanıtı, aynı ilkeleri benzer fakat yeni bir metinde bağımsız kullanabilmektir.

Dört haftalık writing programı

1. hafta: Teşhis ve kısa üretim

• Üç farklı 15 dakikalık paragraf yazın.
• Nerede tıkandığınızı kaydedin.
• Bir görev ve bir dil hedefi seçin.

2. hafta: Model inceleme ve planlama

• Hedef türden iki iyi örneği yapı açısından çözümleyin.
• İfadeleri değil paragraf işlevlerini karşılaştırın.
• Üç mikro plan ve iki kısa taslak üretin.

3. hafta: Geri bildirim ve yeniden yazma

• Bir metin için içerik/yapı geri bildirimi alın.
• En fazla iki tekrar eden dil örüntüsü seçin.
• Metni önce büyük yapı, sonra dil açısından yeniden yazın.

4. hafta: Aktarım

• Benzer fakat yeni görevi aynı süre içinde yazın.
• İlk haftadaki metinle aynı rubrik üzerinden karşılaştırın.
• Sonraki ayın tek önceliğini belirleyin.

İlerlemenizi nasıl ölçersiniz?

Sadece kelime sayısını veya hata sayısını izlemeyin. Her metni 0–2 arası basit bir ölçekle değerlendirebilirsiniz:

• Görevin bütün parçaları tamamlandı mı?
• Ana iddia veya amaç açık mı?
• Her paragraf tek ve ilgili bir işi yapıyor mu?
• Fikirler açıklama veya örnekle geliştirildi mi?
• Hedef dil örüntüsü doğru kullanıldı mı?
• Revizyondan sonra metin anlamlı biçimde iyileşti mi?

Aynı türde birkaç metin biriktirmeden ilerleme hakkında hüküm vermeyin. Tek metin konu aşinalığı, süre veya yorgunluktan etkilenebilir.

Son kontrol listesi

• Sorunumun hangi aşamada çıktığını adlandırdım mı?
• Amaç, okur, tür ve kapsamı belirledim mi?
• Cümle yazmadan önce fikir ve mikro plan oluşturdum mu?
• İlk taslakta her cümleyi kusursuzlaştırmaya çalışmadım mı?
• Revizyonu proofreading’den önce yaptım mı?
• Geri bildirimi birkaç uygulanabilir hedefe dönüştürdüm mü?
• Düzeltmeyi yeni bir yazıda tekrar kullandım mı?

Writing gelişimi “daha çok gramer çalış” veya “daha çok yaz” kadar tek boyutlu değildir. Daha güvenilir döngü şudur: görevi çözümle → fikir üret → planla → taslağı tamamla → büyükten küçüğe revize et → hedefli geri bildirim al → yeni görevde aktar. Hangi halkada sorun olduğunu gördüğünüzde, “yazamıyorum” ifadesi uygulanabilir bir çalışma problemine dönüşür.