İngilizce Düşünmek Ne Demek? Çeviri Bağımlılığını Azaltan Teknikler

Kısa cevap

İngilizce düşünmek, zihninizde hiç Türkçe belirmemesi değildir. İşlevsel hedef, bir nesneye, fikre veya iletişim amacına uygun İngilizce sözcük ve yapılara her cümleyi önce Türkçe kurup kelime kelime çevirmeden yeterince doğrudan erişebilmektir. Bu beceri “çeviriyi yasaklayarak” değil; küçük anlam birimlerini İngilizceyle eşleştirip geri çağırma, başka sözlerle anlatma ve benzer görevleri tekrar etme yoluyla gelişir.

İlk yazıdan: kişisel notlar

Bu yazının ilk hali: Aşağıda ilk kez 2017 yılında yayımladığım metni; kendi sesi, örnekleri ve o günkü düşüncelerimle korudum. Bazı ayrıntılar zamanla değişmiş olabilir; bugünkü bilgiler ve kaynaklar hemen sonraki bölümde.

İngilizce nasıl düşünülür, İngilizce düşünme teknikleri nelerdir, İngilizce düşünmek için ne yapmalı, İngilizce düşünmenin mantığı ve İngilizce düşünmek nasıl olur konularını bu derste size pratik örnekler üzerinden adım adım anlatıyorum. İlk önce video dersi izleyin. Daha sonra ders notlarını okuyup öğrendiklerinizi pekiştirin.

İngilizce Düşünme Teknikleri & Nasıl İngilizce Düşünülür

Ders Notları: Nasıl İngilizce Düşünülür?

• Çok tartışmalı bir konu…

• Bilmeyenler için

İngilizce Düşünmek Mümkün mü?

Mümkün ama nasıl?

İngilizce Düşünmeyi Anlamak = Dilin Doğasını Anlamak

• Anlam ve dil ilişkisi

• Anlam dilden bağımsızdır

• Anlam özdür, dil araçtır

Bir Elma 3 Kelime

Elma, Apple, Apfel

İnsan Beyni & CD Çalar

• İçine neyi koyarsan onu çalar

• Türkü, pop

• İngilizce, Türkçe, Japonca

İngilizce Düşünmek için Ne Lazım?

İngilizce tüketmek lazım: Okuma & Dinleme

• Saffet ve İngilizce

• Makroekonomi ve ben

• Dilbilim ve ben

Ne ekersen onu biçersin?

• 10 sayfa, 100 sayfa, 1000 sayfa

• 10 saat, 100 saat, 1000 saat

Yazarken & Konuşurken İngilizce Düşünmek

• Büyük writing hatası

• Büyük speaking hatası İngilizce / Türkçe

• Armut, elma cinsinden ifade edilmez

• Sarı, kırmızıyla anlatılmaz

İnsanların Yorumları

İngilizce düşünme hakkında düşündüren sorular

Soru 1

Akıcı cümle kurmaya çalışırken veya kendimizi ifade ederken aklımızdakileri aynı anda nasıl kelimelere dökeceğiz? Yani Türkçe düşüncelerimizi aynı anda nasıl İngilizce düşüneceğiz?

Soru 2

İngilizceyi hem akıcı hem de doğru bir şekilde konuşabilmek için söylemek istediğiniz şeyi anadili İngilizce olan bir insan nasıl söylerdi. Aklıma ilk gelen Türkçe ifadeyi ingilizceye çevirmek için benim düşüncelerim ile anadili ingilizce olan bir insanın düşünceleri her halukarda ortak olabilir miydi?

Soru 3

Mesela hocam birşey düşünüyorum Türkçe onu İngilizceye ceviremiyorum öyle olunca ona daha yakın anlasilabilir olan bir cümle kuruyorum. Ne yapabilirim?

Soru 4

Ben kitap yada bir parça okuduğum da kısa yada çok uzun olmayan cümleleri çevirmeden okuyabiliyorum ve hayal edebiliyorum ama cümle uzun olunca ve kelimeler karışık olunca Türkçe ye çevirerek okumak zorunda kalıyorum. Bence bu da önemli bir nokta advanced cümleleri nasıl İngilizce düşünerek okuyabiliriz?

Güzel Gözlemler

Bakış açınızı zenginleştirecek gözlemler

Gözlem 1

Hocam İngilizce düşünmek her zaman benim de temel hedefim olmustur. Ben şu çıkarıma vardım; birşey söylemek isterken aklına insanın birşeyler gelir veya bir resim. Ben o sırada İngilizce kalıplara geçerim ve kalıplar üzerinden konuşmaya çalışırım. Bilmiyorum ne kadar doğru.

Gözlem 2

Herkes sözlük kullanmayı öğrenirse çok iyi bir düşünme kapasitesini yakalayabilir… Kişi meraklıysa İngilizce öğrenmeye bunu yapmalı… No pain no gain…

Gözlem 3

Bu Dersle İlgili Ziyaretçi Yorumları

Ayşe

Çok teşekkürler. Gerçekten bu aralar en çok ihtiyaç duyduğum şey, bu tarz bir videoydu. Elinize sağlık.

Züleyhan

Degerli hocam; Dilinize, yureginize saglik bu dersin iceriginde  inanilmaz altin kurallar var. Her cekmis oldugunuz video ayri degerde bilgiler iceriyor Allah bu kutlu yolda yardimciniz olsun.

Gökmen

Günaydın hocam sabah saat 6 da gözlerimi açtığımda ilk aklıma gelen acaba Hüseyin hoca dersi bitirip yayınladı mı? Oldu. Öncelikle teşekkür ederim, can kulağı ile dinledim, her satırı malum tecrübe ve deneyim kokuyor. Ben her gün 2 saat araç kullanan bir kişi olarak, geçen ay bir egzersiz yapmaya başladım, onu paylaşmak isterim, hani hocam diyorsunuz ya İngilizceye yoğun bir şekilde maruz kal İngilizce tüket, araç kullanırken karşıdan gelen yada beni sollayan araçların plakalarını İngilizce okumaya başladım. Aradan bir zaman geçti birde baktım ki gün içinde bir şey okurken karşıma bir rakam çıkarsa onu ilk olarak İngilizce söylemeye çalışıyorum, zannedersem bahsettiğiniz şey bu olsa gerek, anlaşılan o ki, iyi bir yüzme hocası bulup o havuzun içine kafa kol gövde dalmak lazım, kulaç atmadan yüzme öğrenilemediği gibi, ingilizce deryasının içine dalmadan bu iş öğrenilemeyecek, o zaman az söz çok iş babından çalışmaya devam, her şey için binlerce teşekkür ederim.

Hilal

Hakikaten tesadüf mü bilmiyorum ancak ne zaman aklıma İngilizce ile ilgili bir şey aklıma takılsa,aklıma takılan şeyin ya videosunu çekmiş oluyorsunuz ya da o konu hakkında yazı yazmış oluyorsunuz. Tüm yazı & videolarınızı okuduğumu&izlediğimi söyleyebilirim ancak dil,temelde 4 modül üzerinden işliyor ve cümle yapısına aşina olmak amacıyla gramer de bilmek şart. Hangi sırayla çalışacağımı bilmediğimden,İngilizcem yerinde sayıyordu. Eminim ki bu yazı,pek çok insana rehberlik edecektir.

Siz Ne Düşünüyorsunuz?

Siz de İngilizce düşünmek konusundaki yorumlarınızı, fikirlerinizi ve sorularınızı aşağıdaki yorumlar kısmından paylaşın. Bekliyorum :)

Bugün bu düşünceyi nasıl geliştiriyorum?

İlk yazıdaki görüşlerim yukarıda kalsın. Aşağıda ise aradan geçen zamanda öğrendiklerimi, yeni kaynakların kattığı ayrımları ve bugün ekleyeceğim pratik araçları paylaşıyorum.

“İngilizce düşünmek” bilimsel bir açma-kapama düğmesi değildir

İki dilli kişilerde sözcükler, kavramlar ve iki dil arasındaki bağlantılar deneyim ve yeterliğe göre değişir. Revised Hierarchical Model, başlangıçta ikinci dil sözcüğüne birinci dil üzerinden erişimin daha baskın olabileceğini; deneyim arttıkça kavrama daha doğrudan erişimin güçlenebileceğini açıklamak için geliştirilmiştir. Daha sonraki değerlendirmeler modelin her iki dil işlemini bütünüyle açıklamadığını da vurgular.

Bu nedenle şu iki iddia aşırıdır:

• “Türkçe aklına geliyorsa İngilizce öğrenmemişsin.”
• “Anadili tamamen devreden çıkarmalısın.”

Bir sözcüğü çevirmek, karşılaştırmalı dilbilgisi kullanmak veya zor metinde anlamı Türkçe kontrol etmek öğrenme aracı olabilir. Darboğaz, her konuşma cümlesini önce ayrıntılı Türkçe kurup sonra sözcük sözcük dönüştürmeye çalışmaktır; gerçek zamanlı konuşmada bu süreç yavaş ve hata üretmeye açıktır.

Kelime kelime çeviri neden zorlanır?

Diller aynı fikri her zaman aynı sözcük sırası, deyim veya yapı ile paketlemez:

• Türkçe: “Karar vermek için zamana ihtiyacım var.”
• Doğal İngilizce: I need time to make a decision.

karar = decision ve vermek = give eşleştirmesiyle give a decision üretmek, kelimeleri ayrı ayrı doğru bilip bütün ifadeyi yanlış kurmaya örnektir. Çözüm tek sözcük yerine anlam + işlev + kalıp bağlantısı kurmaktır: make a decision, reach a decision, I haven’t decided yet.

Benzer biçimde Türkçedeki uzun bir cümleyi aynen taşımak yerine fikri İngilizcede iki kısa cümleye bölebilirsiniz. Bu düşünceyi küçültmek değil, hedef dilde yönetilebilir biçimde kurmaktır.

Önce hangi düzeyde doğrudan erişim beklenebilir?

Başlangıç düzeyinde “günün tamamını İngilizce düşünme” hedefi gerçekçi değildir. Aşağıdaki sıra daha uygulanabilirdir:

1. Görünen nesne ve eylemleri adlandırma.
2. Hazır işlevsel parçaları durumla eşleştirme.
3. Bir günlük işi kısa cümlelerle anlatma.
4. Bir görseli veya olayı başka sözlerle tarif etme.
5. Görüşü gerekçe ve örnekle geliştirme.
6. Soyut metni İngilizce özetleme ve tartışma.

Bir basamakta hız ve doğruluk yeterli değilse daha kısa görev kullanın; Türkçeyi yasaklamak yerine İngilizce erişim yolunu sıklaştırın.

1. Nesneyi doğrudan İngilizceyle eşleştirin

Evinizde veya iş yerinizde beş nesne seçin. Türkçe liste hazırlamak yerine nesneye bakıp şu üç bağlantıyı kurun:

• ad: a kettle
• eylem: boil water / switch it on
• durum cümlesi: The kettle is empty.

Ertesi gün nesne görünmeden bunları hatırlayın. Yalnız etiket ezberi değil, sözcüğün birlikte kullanıldığı ifadeleri çağırmış olursunuz.

2. İç konuşmayı sınırlı görevle başlatın

“Bugün yalnız İngilizce düşüneceğim” ölçülemez. Bunun yerine iki dakikalık görev belirleyin:

I’m opening the spreadsheet. I need to check three figures. The first total looks wrong, so I’ll compare it with yesterday’s report.

Bilmediğiniz sözcükte durup Türkçe cümleyi büyütmeyin. Daha basit bir İngilizce ifade kullanın. stapler aklınıza gelmiyorsa the small tool for putting papers together diyebilirsiniz. CEFR bunu telafi ve başka sözlerle anlatma stratejileri kapsamında ele alır.

3. Tek kelime değil, üretim kalıbı toplayın

Yeni bir ifadeyi üç sütunda kaydedin:

İletişim amacı	Kullanılabilir parça	Kendi örneğiniz
Görüş belirtme	I tend to think that…	I tend to think that shorter meetings work better.
Neden verme	One reason is that…	One reason is that people prepare more carefully.
Sınır koyma	That depends on…	That depends on the size of the team.
Düzeltme	What I mean is…	What I mean is that the deadline is flexible.

Kalıbı olduğu gibi ezberlemek yetmez. Konu ve sözcükleri değiştirerek en az üç kez üretin.

4. Çeviri yerine paraphrase yapın

Bir İngilizce sözcük gelmediğinde hemen iki dilli sözlüğe dönmek yerine önce İngilizce tarif edin:

• işlev: It’s something you use to…
• kategori: It’s a kind of…
• benzerlik/fark: It’s similar to…, except that…
• örnek: For example, you see it when…

Özgün görev: “deadline” sözcüğünü kullanmadan açıklayın.

It is the latest time by which you must finish or submit a piece of work.

Sonra sözlüğü kontrol edin. Böylece yanlış bilgiyi kalıcılaştırmadan iletişim yolunu açık tutarsınız.

5. Aynı fikri üç kez yeniden anlatın

Görev tekrarı, ilk üretimde fikir bulmaya harcanan dikkatin sonraki turda dil seçimine ayrılmasını sağlayabilir. Araştırma sentezleri etkinin her ölçütte aynı olmadığını ve görev koşullarına göre değiştiğini gösterir; bu yüzden tekrarı mucize yöntem olarak görmeyin.

Şu döngüyü uygulayın:

1. Bir fotoğrafı 45 saniye anlatın ve kaydedin.
2. Kaydı dinleyip iki gereksiz Türkçe çeviri anını veya uzun duraklamayı işaretleyin.
3. Gerekli üç İngilizce ifade bulun.
4. Fotoğrafı 60 saniye yeniden anlatın.
5. Ertesi gün benzer ama farklı bir fotoğraf kullanın.

Aynı metni ezberlemek yerine aynı iletişim işlevini yeni içerikle sürdürün.

6. Dinleme ve okumayı üretime bağlayın

Sadece içerik tüketmek doğrudan konuşma garantisi vermez. Girdiyi küçük bir üretim göreviyle bağlayın:

• kısa metni okuyun;
• metni kapatın;
• ana fikri bir cümlede İngilizce söyleyin;
• iki ayrıntı ekleyin;
• yazarın görüşüne katılıp katılmadığınızı söyleyin;
• metni açıp kaçırdığınız ilişki ve ifadeleri kontrol edin.

Böylece sözcükleri yalnız görünce tanımak yerine anlamdan İngilizce üretime geçiş çalışırsınız.

Uzun ve karmaşık cümleleri çevirisiz anlamak

“Çevirmeden okumak”, her kelimenin Türkçesini bastırmak değildir. Cümleyi anlam parçalarına ayırmaktır. Özgün örnek:

Although the initial results were encouraging, the researchers delayed publication because two measurements could not be independently verified.

Önce omurgayı bulun:

• the researchers delayed publication

Sonra bağlantıları ekleyin:

• karşıtlık: ilk sonuçlar umut vericiydi;
• neden: iki ölçüm bağımsız doğrulanamadı.

İngilizce tek cümleyi zihinde doğal Türkçe tek cümleye zorlamak yerine ilişki haritası çıkarın: olumlu ilk sonuç + fakat yayın gecikti + çünkü doğrulama eksikti. Son aşamada İngilizce bir cümleyle özetleyin: They waited to publish because some evidence still needed verification.

Çeviri ne zaman yararlıdır?

Çeviriyi tamamen bırakmak yerine amacına göre kullanın:

• Yararlı: anlam kontrolü, iki dil arasındaki yapı farkını görme, hassas hukuk/teknik terimi doğrulama, profesyonel çeviri eğitimi.
• Darboğaz: günlük konuşmada önce uzun Türkçe cümle üretme, her sözcüğe bire bir karşılık arama, hedef dilde daha basit ifade kurmayı reddetme.

Çalışma sırasında önce İngilizce üretmeyi deneyip ardından kaynak ve sözlükle kontrol etmek iyi bir dengedir.

Yedi günlük başlangıç programı

Her gün 20 dakika ayırın:

1. Nesne ve eylem: Beş nesne, beş eylem, beş kısa cümle.
2. Rutin: Sabah veya iş rutininizi iki dakika anlatın.
3. Kalıplar: Dört iletişim kalıbını üçer özgün cümlede kullanın.
4. Paraphrase: Beş sözcüğü adını söylemeden tarif edin.
5. Görsel: Bir fotoğrafı iki tur anlatın.
6. Girdi–çıktı: İki dakikalık videoyu özetleyip görüş ekleyin.
7. Kontrol: İlk günün görevini yeniden kaydedin; erişim hızı, uzun duraklamalar ve başka sözlerle anlatma bakımından karşılaştırın.

İlerleme işaretleri

“Bugün İngilizce düşündüm” yerine şunları izleyin:

• tanıdık görevde cümleye başlama süresi kısalıyor mu;
• sık kullanılan ifadeler kelime kelime kurulmadan geliyor mu;
• sözcük unutulduğunda İngilizce tarifle devam edebiliyor musunuz;
• uzun cümleyi omurga ve bağlantılara ayırabiliyor musunuz;
• aynı fikri daha kısa ve açık İngilizceyle yeniden kurabiliyor musunuz;
• Türkçe taslak olmadan bir dakikalık tutarlı cevap verebiliyor musunuz?

İngilizce düşünmenin pratik karşılığı budur: diğer dili zihinden silmek değil, kavramdan uygun İngilizce ifadeye giden yolu daha kullanılabilir hâle getirmek.

---